De windwatermolens

In het Stadsarchief van Brugge zijn, in de bundel “Zwin”, de Rekeningen van het Ghedelf nieuwe varsche vaert van Brugghe naer Sluys bewaard.[1] De Zoute Vaart was in deze periode zodanig aangeslibd, dat de scheepvaart er niet meer behoorlijk kon gebeuren. Brugge besloot, na andere middelen te hebben geprobeerd om aanslibbing tegen te gaan, tot het delven van een Verse Vaart over te gaan en de Zoute Vaart te verbeteren.

Portefeuille 2 van de bundel bevat eerst zes rekeningen van Roelandt vander Vlamincpoorte, van 1548 tot 1556, met betrekking tot het delven van de Verse Vaart van Damme tot Sluis en van de nieuwe Zoute Vaart. Het tweede deel zijn de acht rekeningen van Maertin Lem, van 1558 tot 1568, met betrekking tot het delven van de Nieuwe Verse Vaart en de bouw van de grote sluis te Mude en het derde deel bevat drie rekeningen van Jan Breydel en Philips Bruneel, commysen vanden nieuwen ghedelfue der stede van brugghe, met betrekking tot de werken aan de Nieuwe Verse Vaart van 1569 tot 1575.

In de rekeningen van Maarten Lem staan er artikels over het gebruik van een paardewatermolen bij de bouw van de grote sluis op de Verse Vaart te Sluis en over de bouw van een windwatermolen te Lembeke ingeschreven. In de rekeningen van Jan Breydel en Philips Bruneel staan er artikels over de bouw van twee windwatermolens en een roswatermolen te Lembeke ingeschreven.

Toen ik, bij het overschrijven van de rekeningen, de gegevens over de watermolens las, dacht ik dat het voor molen-liefhebbers en molen-experten interessant zou zijn de termen en de beschrijvingen, die in de artikels over de molens staan, te analyseren, gezien deze beschrijvingen de tot nu toe oudste zijn van zulke molens in Vlaanderen. Daarom heb ik in de rekeningen al deze artikels opgezocht[2].

ghestelt ende ghecommitteert by myne heeren Burchmeesters Scepenen ende Raden vander stede van Brugghe ten generaelen ontfanghe vander nyeuwe cueilloten ende assysen vpghestelt binnen der voornoomde stede by aduyse ende consente van myne voornoomde heeren vander wet . oudde burghmeesters notable . hooftmannen vander poorterie ende dekenen vanden ambochte ende neeringhen ouer ghemeene ende gheheele lichame vander zeluer stede. Jn tbeghinsele van septembre jnt jaer xv^c. achtenvichtich Te wetene xij myten vpden stoop wynen ende vyf grooten van elcker thonne marsbier waghebaert ende vreemde bieren Die eerst couren ende jnganck ghehadt heeft vanden eersten daeghe van maerte daernaervolghende vuyt zekere redenen mynen heeren vander wet daertoe monnerende / Omme metten penninghen danof commende te betalene de costen ende mysen vander nyeuwer speyen gheresolueert ende begonnen maeken thenden den varsschen vaert ter mude voor der sluus . volghende tconcept ende chaerte daerof wesende ende diesser danof dependeert ende annecleeft / Ende dit nopende den wyn / vanden eersten daghe van septembre xv^c. achtenvichtich voors. tot den laetsten van sporcle a° xv^c.tzestich beede de daghen jncluz maekende twee jaeren ende een alf. Ende de voorseyde vyf grooten vanden bieren jngaende vanden eersten van maerte xv^c.achtenvichtich totten laetsten daghe van sporcle tzestich jncluz. Ende van alle de betalinghe by hem ghedaen bynnen den zeluen tyde jn ponden scellinghen penninghen grooten vlaemscher munte //

Ten zeluen daeghe besteedt openbaerlic thoosen zo langhe tot datter al ghedolfuen wesen zoude emmers zo langhe tot dat de timmerlieden ende matsenaeren zo hooghe zouden ghewrocht hebben datter werck bouen twater zoude wesen / Ende es tvoorseyde anghenomen gheweest by michiel dierman / Jan slabbaert / Joos lammens . Jan de buck . pieter de vos / ende Jan de vos voor xxx lb.gr. midts hebbende x s.gr. voor huerlieder wyn alle vpzittende laeten van wachtebeke / ende naer dat zy jnt zelue hoos ghewrocht hadden jnt legghen vander buyse omme tbeleedt vanden water totten xix van wedemaendt voorseyd by desen commis v lb. iij s. iiij gr. by twee huerlieder ... ende byden stapelaere betaelt x lb. x s.gr. es tsaemen xv lb. xiij s. iiij d.gr. zyn teenegalic vuten wercken gheloopen zo datmen hem heeft moeten behelpen met alle manieren van volcke jn daghueren want het hoos niet stille staen en mochte duer de natte jaerschaere ende groote soursen zo dat byden stapelaere daerof regier ghehouden es vanden voorseyden dach huer bedraeghende met de voorseyde xv lb. xiij s. iiij d.gr. vanden xixⁿ wedemaendt totten xijⁿ jn ougst by twee quoyerkens xc lb. iiij s. iiij d.gr. tzydert es byghestelt een peerdewatermuelene daermede tzelue hoos onderhouden es gheweest die ghecost heeft lvj lb. xv s. iiij d.gr. v myten daermede van doens af tzelue werck veruoecht es ende ghecost heeft totten tyden deser rekeninghe lxxxij lb. vj s.gr. es tsaemen ij^c.xxxix lb. v s. viij d.gr.

Ghemeene zaken zo wel vanden particuliere rekeninghe ende betaelinghe ter sluus ghedaen als anderssins.

Betaelt Jan breydele staepelaere van dese stede ter sluus ende bailliu vander mude ende waterregte als ghecommitteert commis aldaer ter plaetse vande wercke by myn voornoomde heeren omme vp te scryuene alle de materialen die aldaer gheleuert zullen worden metgaders zekere betalinghe te doene van particuliere zaeken aldaer vallende ende dat by laste vanden commisen vander wet aldaer wesende / te wetene ... De derde van tvoorseyde hout ende plancken tontfaene metgaders tonderhoudt vande muelene ende anderssins beghinnende vanden voorn. laetsten van octobre totten laetsten jn decembre ende draegt xviij lb. iiij s. ix gr. ...

Tweetste rekeninghe van Maertin Lem ( 1 maart 1561 - einde februari 1562.)

Betaelt guillame crop als ghenomen thebbene thonderhout vanden hoosmuelene beghinnende vanden eersten van maerte lx totten xiiij^enjn nouembre daer naer beede de daghen jncluz te wetene de maenden van maerte april meye wedemaent hoymaent ende ougst maendt tot viij s. vj d.gr. sdaechs onder dach ende nacht / ende septembre octobre totten xiiij^enjn nouembre voorseyd vij s.gr. sdaechs als vooren blyckende by vj quictancien hier ouergheleyt bedraghende tsamen j^c.iiij lb. ix s.gr.

Betaelt ofte gherembourseert Jan breidele ouer dies hy betaelt heeft van thoos ghehouden thebbene van dies den muelen niet anne en ghinck vanden pit van ij^e speye / nemaer beweecht by gheleed naer de muelene van guillaeme crop. volghende zyn quayerkin danof verclaers doende / beghinnende vanden xvj^enjn nouembre totten laetsten daeghe van spoorcle dat voorseyde hoos besteedt wierdt al tsaemen anden voorseyden gillis vanden coornehuuse voor den tydt van thien maenden zoo vooren verhaelt es / bedraeghende tsaemen ouer den voorseyden tydt volghende tvoorseyde quayer xxvij lb. iiij s.gr.

Betaelt de zelue vp huerlieder supplicatie daer zy hemlieden beclaechden dat de hoosmuele ghestelt was vp ofte jeghens huerlieder werc dat hemlieden beschaedichde huerlieder eerde tevooren / ende oock dat breeder ghedoluen hadden dan huerlieder breede / mynen heeren hebben hemlieden toegheleyt de somme van /xx s.gr.

Betaelt den zeluen crop voor thuutmaelen vanden watere vanden zoutte vloer daermede zy ghewaterpast hadden den grondt vanden verssche speye / by laste van kethele aertrycke ommejaeghere ende andere /v lb.gr.

Betaelt den eersten jn Octobre Jan caerle van gheuachiert thebbene de maendt van Ougst ende septembre ter sluus jnde affairen vander wercken lv daeghen tot iiij s.gr. sdaechs ende voor thueren van eenen peerde voor hem ende een voor fernande heindricx / muelenaer als de muelen verbrandt was by laste vande burchmeesters iiij s. vj d.gr. es tsaemen /xj lb. iiij s. vj d.gr.

Betaelt fernande heindricx ouer zekere vacatien vyf daeghen tot drie scellinghen vier penninghen grooten sdaechs ende twee daeghen voor zynen knecht tot viij gr. sdaechs als de muelen verbrandt was xviij s.gr.

Betaelt Steuen reynoudt voor tleueren ende maecken. naer voorwaerde. by bestedinghe een watermuelene ter sluus. hem besteedt byde commisen xvj lb. xiij s. iiij d.gr.

Betaelt de zelue omme tmaecken vanden thun rondtsomme ooc by voorwaerde metter cappe ij lb.gr.

Betaelt fernande heindricx ouer den coop ende leueringhe van vichtich spillen naer dat de verbrande muelene wederomme vpgherecht was xviij s.gr. voor de vrecht aldaer te voeren xiiij d.gr. ende voor tleueren ende maecken van vyuentwintich cammen dienende totter zeluer muelene te ij gr.s. tstick vj gr. compt tsaemen xxiiij s. iiij d.gr. xij myten

Betaelt den zeluen ouer tyserwerck dienende tot de watermuelene ter sluus omme thuutdoen vanden watere voor vier hondert tweenveertich ponden ghesmeet yser als scerssen bouten platen ende anders voor leueren ende maecken te vyf grooten vanden ponde midtsgaders vj articlen byde sticken tsaemen by een quayer ghestelt xij lb. xij s. viij d.gr.

Andere betaelinghe van deluen ende grauen zoo van toude zwyn als ter sluus ende elders midtsgaders tonderhoudt vande hoose /

Betaelt Guillaeme crop als ghenomen hebbende thoos ter sluus voor zes scellinghen grooten onder dach ende nacht midtsgaders xx s.gr. ouer ter hulpe van twatere huut te doene beghinnende den xv^en jn april vier ende tzestich hendende den vj^en jn hoymaendt bedraeghende tsaemen met de xx s.gr. voor eenen podt wyns zoo voorseyt es xxvj lb. viij s.gr.

Betaelt den zeluen ouer dat tusschen de pylen vande cayen zulcx watere quam onder de muerage den tydt van twee maenden gheduerende dat hem onder dach ende nacht dobbel peerden coste van water dat van gheen reghen ofte grondtwateren en waeren by appoinctement met hem ghemaect byde commisen xiiij lb.gr.

Betaelt m^e willem berghen die vanden voornoomde vj^e jn hoymaendt ande muelen quam die met cleenen ghelde veele beloofde zoo dat hy die jnde zomer zoo wel bewaerde als dat zou gheheel ande al af verbranden by eenen quayer daer jnne ghespeciffiert staen alle de mysen de zelue gheexamineert by scepenen ende beuonden bedraeghende de zelue lxxiij lb. viij s. viij d.gr. viij myten

Betaelt Jan van mechelen die naer trechten vanden voorseyde muelen ghenomen heeft tonderhoudt vanden hoose zoo wel buuten den zasse wesende twerck van thomaes ysembaert als tvoorseyde zas voor xv lb.gr. de maende beghinnende den xxj^en jn septembre ende hendende den xxv^en jn octobre xvij lb.gr.

Betaelt den xxij^envander zeluer maendt Jan kaerle van gheuachiert thebbene als toesich hebbende vande maetselrie ter muelene te lembeke aldaer hy gheuachiert heeft elleuen daghen ...

Betaelt den xxx^en. jn ougst meester anthuenis lambrouck van gheuachiert thebbene ter sluus binnen deser stede ende ande watermuelene / beghinnende den xix^en jn sporcle vierentzestich enhendende den xxvij^en jn ougst lxv ...

Betaelt den xx^en vander zeluer maendt Cornelis van djnslaeghe die met missyuen van mynen heere de burchmeester vanden courpse ende de commisen belast was jn diligentie nacht ende dach te wynden de verlaeten omme tversteken vande watermuelene voor xxj daghen vanden maendt van lauwe per ordonnantie attestatie ende quictantie ...

Betaelinghe ghedaen angaende de maetselrie by dachueren duer de handen van Jan caerle van weke te weke ende waer

Betaelt den xxij^en. vander zeluer maendt (juli) duer den zeluen Jan Jooris caerle / adriaen caerle Jacop verbeke Jacob bytereel met huerlieder knapen die ghewrocht hebben te lembeke anden wyntwatermuelen omme tmaken vanden ghelee tarrasback teerlinghen ende anders rondtsomme bemuert per billet xxxviij s. x d.gr.

Betaelt ten zeluen daeghe duer de zelue handen omme twee deluers deen heindrick van luuck ende dander heindrick van maestricht / Omme te hoosen tmaetsene vanden zeluen gheleede tstampen tusschen de slychoutten ende anders xxij s.gr.

Betaelt den xxix^en vander zeluer maendt duer de voornoomde handen voor de maetsenaers ghewrocht thebbene ande muelen ij lb. xviij s. iiij d.gr.

Betaelt den iiij^en jn ougst Jan caerle omme de maetsenaeren ande wyndtwatermuelen voor drie weken werckens ij lb. xvj s.gr.

Betaelt ten zeluen daeghe ( 16 september ) de voorseide Jan van te betaelene ij maetsenaers ende ij knapen ande watermuelen xviij s. vj d.gr.

Betaelt den xxix^en jn septembre den voorn. Jan die betaelt heeft maetsenaers ande wyntwatermuelene iij lb. xiij s. v gr. xij myten

Betaelt den xxiij^en vander zeluer maendt ( december ) de voors. Jan omme te betaelene de vyf maetsenaers ende acht knapen anden wyndtwatermuelen midts dat de muelen gheresen was ij lb. xvj s. vj d.gr. xij myten

Betaelt den xxix^en jn hoymaendt heindrich van luuck ende heindrick van maestricht handtwerckers ofte dyckers van zes daghen ghedient thebbene de maetsenaers ter muelen ende twee nachten ghehoost by ordonnantie ende quictantie van Jan caerle xiiij s.gr.

Betaelt pieter breesandt schippere die gheuoert heeft van brugghe naer de wyntwatermuelen ende van sluus ghehaeldt ende daer ooc ghebr. ter muelene den tydt van xxxij daeghen diuersch material als calck zandt crempelinck steen ende anders hem ghehuert voor xxiiij gr. sdachs met zynen scepe met iiij gr. van te helpen lossen een schip orduuns van namen by vier attestatien ende quictantien hem betaelt iij lb. iiij s. iiij d.gr.

Betaelt Jan de meestere dhoude ouer tleueren maken ende doen stellen van eenen steegher buuten Sinte lenaerts poorte midtsgaders twintich deylen de vichthien omme een daer de wyntwatermuelen staet ...

Jtem betaelt cornelis de blancke ouer de leueringhe van lxj capranen omme de nieuwe cappe bouen de muelen als die verbarnt was tot vj gr. tstick xxx s.gr.

Jtem ghecocht tviercandt vanden muelene nv staende by lembeke daermede datmen twatere huut slaet van Romboudtswerfue ende dat jn vier partien omme te heerder gheleuert thebbene / wanof den eersten coop ghecocht heeft an eenen yeweyn claeis als borghe ende principael ouer willem roose voor de somme van xix lb. xix s.gr. ende van neerst te stellene xx s.gr. / ende twee mael te verneerssen xvj s. viij d.gr. compt tsaemen xxj lb. xv s. viij d.gr.

Betaelt de zelue yeweyn jnde zelue qualiteit ouer den ij^en coop vanden wyndwatermuelen vanden viercanten houtte volghende darticlen vande voorwaerde es laetst ghebleuen vp xiiij lb. v s. xj d.gr. ende byden voorseyden ghewonnen met twee reysen te verneersen viij s. iiij d.gr. compt tsaemen xiiij lb. viiij s. iij d.gr.

Betaelt ferdinande hendricx neerst biedende vande derde bestedinghe vanden wyndtwatermuelene Volghende de steke vande voorwaerde vp neghen ponden zesthien scellinghen zes penninghen grooten ende van verneerssinghe zes scellinghen ende acht penninghen grooten Compt tsaemen x lb. iij s. ij d.gr.

Betaelt den zeluen weyn claeis jnde zelue qualiteit ouer neerst biedende vanden laetsten ende vierden coop vanden wyndtwatermuelene Volghende de steke vande voorwaerde vp xvij lb. ij s.gr. ende van twee mael te verneerssen vij s. vj d.gr. bedraeghende tsaemen xvij lb. ix s. vj d.gr.

Betaelt Steuen reynoudt ende willem muset ouer tleueren ende maken vanden grondt vanden ghelee vander wyndtwatermuelen daerjnne dat moeste wesen lxxxvj pylen elck lanck vj voeten acht ende zes dumen dicke Cxxxvj voeten slychouten xx voeten breede paelplancken lanck zes voeten ende breedt xx dumen ghenomen byden voornoomden willem ende reynoudt voo ix lb. ix s. xj d.gr. ende v s.gr. van verneersen es tsaemen ix lb. xiiij s. xj d.gr.

Betaelt Pieter allaert ouer tleueren vanden wyndtwatermuelene metgaders tleueren vande partien den viercanten houtte niet angaende als zoldere weeghe dack alle troerende werck van tholmen houdt de schyfloopen ende andere verclaerst jnde voorwaerde by openbaere bestedinghe zoo wel van zeelanders. hollanders als hier binnen vlaenderen es neerst ghestelt ende ghebleuen den voorseiden pieter vp xlix lb. xviij s. vj d.gr. daermede hy ghewonnen heeft iij lb.gr. bedraeghende tsaemen lij lb. xviij s. vj d.gr.

Betaelt den zeluen by Jan allaert zynen broedere van ouerwercke anden zeluen muelene die bedroughen jn heessche iij lb. ix s. iij d.gr. die ghemodereert zyn gheweest by lambrouck ende looue volghende huerlieder noticie vpde marghe ij lb. xij s. xj d.gr.

Betaelt den zeluen omme eenen huele ghemaect thebbene ouer een ryole duer den landtdyck daer men thoudt vander muelen moeste ouer voeren by accoorde vande zelue persoonen ij lb. v s.gr.

Betaelt Steuen reynoudt ende willem muset themmerlieden van tluucken van tmuelecot jeghens tzyncken vander eerde midtsgaders trysen vanden sturtebac elc vj daeghen tot ij s. iiij d.gr. elck sdachs compt xxviij s.gr.

Betaelt Jan bay themmerman die met hemlieden ghewrocht heeft ghelicke vj daeghen tot xx gr. sdachs compt x s. gr.

Betaelt den neghenentwintichsten dach jn hoymaendt cornelis van djnslaeghe anthuenis huissier ende Jacop vanden wychuuse omme tweeren vanden sleepmuelene tafbreken ende vermaecken vande sturtebac ende andere al volghende dattestatie vanden stapelaere elck vyf daeghen tot twee scellinghen ende vier penninghen grooten sdachs compt tsaemen xxxv s.gr.

Betaelt cornelis van djnslaeghe die ghewrocht heeft ter muude ande hoosmuelen vande twee busen die huut huerlieden courps gheuallen waeren ooc gheleidt gordinghe omme de twee dammen ende anders den xxviij^en ende xxxj^en jn hoymaendt iiij s. viij d.gr.

Jtem betaelt willem muset ende steuen reynout ouer tweeren van eenen kisdam jnde verssche xxxv s.gr midtsgaders tleueren van een xxv mispelaeren cammen ouer de watermuelen ter sluus vj s. iij d.gr. ende v s.gr. ouer dattet zoo ghevrosen was dat zy de voorseyde muelen ter sluus moesten doen voeren te waeghen ter hulpe vanden vrachte es al tsaemen ij lb. vj s. iij gr.

Jtem betaelt maerten looue ouer tleueren ende maken te wetene tluucken van ondere tot bouen den stoel vanden wyndtwatermuelen midtsgaders leueren ende maken van twee huelkens ligghende ouer tgheleede vande voorseyde muelene met vloer tcayen omme keerende van toosterschen huelken by voorwaerde hem besteedt desen rekenende ter presentie van myn heere den burchmeester vanden courpse voor xij lb. x s.gr.

Betaelt Jacop aerents smedt deser stede ouer tleueren van eene nyeuwe ysere panne omme de nieuwe wyndtwatermuelene by accoorde xxx s.gr.

Betaelt den voors. Jacop aerents ouer tleueren van lxij lb. ysers. te wetene vyf w(vl)ieken vier wegghen ende twee banden verbesicht ande muelen te lembeke midtsgaders onderhaluen dach ghewrocht jnt anslaen tot ij s. vj d.gr. sdachs compt tsaemen xxxiiij s. ix d.gr.

Betaelt Joos minne smet vande wercken vande nieuwe speyen van leueren ende maken van al tyserwerc begonnende anden wyndtwatermuelene met tspeyken daerneffens staende brdraeghende jn ghewichte xvij^cxxix lb. en haelf tot vyf grooten tpondt met leueren ende maecken compt jn ghelde xxxvj lb. v s.gr.

Betaelt den xv^en ( juli ) heindrick van luuck ende heindrick van maestricht deluers van ghehoost thebbene den put vanden gheleede vanden wyndtwatermuelene met tdeluen van zande byder attestatie van Jan caerle ende ordonnantie xvj s. vj d.gr.

Betaelt den zeluen heindrick ouer ghenommen hebbende tdeluen vanden put ende vuldaen daermen de watermuelene jnne stellen zal daer jnne begrepen iij s. iiij d.gr. ghewonnen van wyne xxiij s. iij d.gr.

Betaelt Jan van mechelen dyckere ouer tneerst stellen tvullen vanden hoospit vanden watermuelen ter sluus v s.gr. ende ...

Betaelt Gillis vanden coornehuuse als wylen anneghenommen hebbende tbeleedt vanden watere huuten zasse naer de pompe ofte muelene ...

Betaelt mathys van gulick ende hemdrick van maestricht dat zy anghenommen ende vp ghebrocht hebben met goede coorne eerde tmuelenwalleken vanden watermuelen van Romboudtswerfue wateringhe jnde poortweede iiij lb. xvj s. viij d.gr.

Betaelt de zelue ouer tbedycken vanden watermuelene van gheleidt ende ghemaect thebben eenen dyck beghinnende anden landtdyck onder haelue roede ende zom een roe van beloope naer de hoochden ende leechden vanden lande alle voeten hoochde ouer beede de zyden iij voeten jnne commende ende versnydende Te wetene vpden ploy ij voeten ende den jncant eenen voet ...

Jacop paesdach ouer by openbaere anneminghe ghenommen thebben xxxviij watergancx van tbeleet vanden watermuelene ...

Betaelt Adriaen vanden pitte die by anneminghe ghedoluen heeft eenen nieuwen waterganck van xc roeden lanck / jnden brusche ende sint anne poldere dienende omme tbeleet vanden watermuelen ...

Betaelt Romboudt van berct die by anneminghe ghedoluen heeft eenen deel vanden ghelee vanden watermuelen jnde kercke wateringhe van oostkercke ghenaempt den brugschen poldere lanck veertich roeden ...

Betaelt mattheeus van cutseghem die by anneminghe ghedoluen ende ghemaect heeft eenen deel vande zelue ghelee lanck xlviij roeden ...

Betaelt ten zeluen daeghe ( 20 october ) Jaspar danckaert ouer thonderhoudt vanden watermuelene den tydt van xxxij daeghen tot xvj lb. xiij s. iiij d.gr. de maendt bedraeghende xvj lb. xiij s. iiij d.gr

Betaelt heindric vander maere wuenende ter sluus ouer den coop ende leueringhe van twee vischboot zeylen omme muelen zeylen of te maecken ghecocht byden ouerleden aernoudt gheldens met den stapelaere ij lb. xv s.gr.

Betaelt Pieter ariaens schippere die met zyn schip de werclieden ghedient heeft als materiael te lembeke muelen te voeren ix daeghen ...

Betaelt Aernoudt gheldens jn zynen leuene bewaerdere vanden muelene te lembeke vp rekeninghe van zyn dachueren ende vacatien eer dat hy met myn heeren vander wet accoordeerde noopende zyn pensioen xx s.gr.

Betaelt den xxv^en jn lauwe Jaspar danckaert annemere vanden watermuelen ende hoose ter sluus vuer zyn beschaethede die hy myn heeren vertoocht heeft by supplicatie dat hy heeft moeten ledich ligghen met zes peerden by faulcte van datmen de verssche dueren niet dichte maken en conste den tydt van een maendt by ordonnantie ende quictantie x lb.gr.

Betaelt Tanneken de weduwe van christiaen daems vpde reye vande carmers de lyndrayghe ouer de leueringhe van diuerssche coorden / ... / Voorts van gheleuert thebben aernoudt gheldens wylen muelenaere vanden wyndtwatermuelene xxxvij ponden haue zeylcoorden tot xij s.gr. tpondt ende xxxvj vamen vestecoorden xij s.gr. met een repken weghende xiiij lb. tot iiij gr. tpondt ...

Betaelt den zeluen ( thomaes vander straete ) ouer den coop van een oudt raseil ten behouue vanden watermuelen ghecocht by aernoudt gheldens twee ponden grooten zyn hier de zelue ij lb.gr.

Betaelt Jan Loossins van middelburch die ten bescriuene van desen commis ende commisen hier binnen deser stede ghecommen es te bestedinghe vande wyndtwatermuelen daerjnne hy gheuachiert heeft jnt ghaene ende keeren vyf daeghen compt xxiiij s.gr.

Betaelt den zeluen daeghe eenen Jan diericxssuene van middelburch die met hem ghebrocht hadde de steke van een wyndtwatermuelen ende oock ghescreuen naer de wyndtwatermuelen ...

Betaelt fernande heindricx muelewerckere deser stede met steuen reynoudt die ghezonden zyn gheweest te ghendt byde commisen omme de zekere steke te nemene vande wyndtwatermuelens te dronghene ende Sint baefs / vier daeghen elc te vier scellinghen grooten sdaechs es xxxij s.gr. ende ix s. iiij d.gr. van verschoten ghelde es tsaemen ij lb. j s. iiij d.gr.

Betaelt Willem roose die jnden grooten vorst ghereyst es naer middelburch jn zeelandt met besloten brieuen addresserende an Jan Joossins stede meester themmerman / ende an diericxssuene ooc themmerman aldaer omme te commen ter bestedinghe vande voorseyde wyndtwatermuelens / met vier scellinghen acht penninghen grooten van verschooten ghelde van schiphuere / vyf daeghen compt tsaemen xvj s. viij d.gr.

Zeuenste rekeninghe van Maerten lem ( 1 maart 1566 - einde februari 1567 )

Betaelinghe ghedaen vpden voorn. ontfanck/

Eerst van rydeghelde ende vacatien ...

Maerte

Betaelt ten zeluen daeghe den voornoomden heere burchmeester vanden courpse met desen commis als voorscepene ouer eenen dach by hemlieden gheuachiert den xxij^en van lauwe xv^clxv jnt schaeuwen vande watermuelen te lembeke ...

Nouembre

Betaelt den xx^en vander zeluer maendt m^e anthuenis lambrouck principael ouerzich hebbende vande aduysen ende regaerdt hebbende vande wercken zoo wel van themmeren als maetselrie ter Sluus. te Lembeke ter watermuelen ende tot brugghe ...

Andere betaelinghe van coope van steenen calck ende tarras ...

Betaelt maergriete aerdts weduwe van lucas vander beke steenhauwere ouer dat aernoudt gheldens wylen muelenaere vanden watermuelen ... ... hadde eenen steenen mortier ende een panne omme de voorseyde muelen v s. x d.gr.

Betaelt Jacop byteveel maetsenaere die ghewrocht heeft zyn vierderen twaelf werckende daeghen omme tverneersen vanden grondt ende ghelee ligghende jn tarras vanden vloer vande wyndtwatermuelen ...

Van coope van houtte ...

Betaelt pieter blancke jnden houthuun ouer den coop ende leueringhe van hondert eenentwintich brackoenen tot xvj gr. tstick deen duer dandere / xxxviij meybrussche ende lxxj noordtweessche deylen deen duer dandere te xvj gr. tstic vyf capranen omme ande watermuelen te bewezeghen ...

Betaelt Oliuier bloodtackere ouer den coop ende leueringhe van iiij^xxij noordtweessche deylen te xiiij gr. tstic omme tzelue werck / compt iiij lb. xv s. viij d.gr.

Betaelt maerten boone ouer den coop van cxxx voeten roowulghen baert omme te maeckene ende verlichten de nyeuwe halpen ande watermuelen vj s. vj d.gr.

Betaelt Oliuier bloothackere themmerman deser stede ouer diuerssche leueringhe van rebben / omme tverbeteren van twaterwiel vander muelene tot een groote twaelf myten de voet met twintich grooten van voeren ter muelen by attestatie xxvj s. ij d.gr.

Betaelt den xix^en jn ougst pieter ende Jan allaert ghebroeders muelwerckers deser stede ouer trysen ende een sc... te maeckene met een goote voor twaterwiel midtsgaders tspeykin voot tvoorseyde waterwiel by vier papiere jn heessche / ix lb. v s. v d.gr. daechs hemlieden maer betaelt iiij lb.gr.

Betaelt den xij^en jn nouembre den voorseyde Jan ende pieter allaert ouer tverbeteren vande watermuelen volghende taduys vander stadtthemmerman van middelburgh. daertoe ontboden jnt verlichten van twaterwiel ende anders met eeneghe leueringhe daertoe volghende een bladt papiers ende quictantie vij lb. vj s.gr.

Andere betaelinghe ghedaen van deluen ende grauen ...

Betaelt diuerssche dachuerlieden die jn diligentie ghewrocht hebben jnt tstoppen vanden nieuwen dyck daer tlandtwatere van Rombouldtswerue duere ghesuweert heeft ende jnt verbronnen vande dycken vanden watermuelen volghende tverclaerst van een bladt papiers jnhoudende daeghen ende verdienste bedraeghende xvij s.gr.

Betaelt anthone de waele van dat hy tbeleedt vanden nyeuwen waterloop vanden muelen jeghens Jan de berghs landt twee voeten verdiept heeft lanck veertich roeden te v gr. de roede compt xvj s. viij d.gr.

Betaelt anthone de waele ter causen dat hy by anneminghe ghedolfuen heeft de mondt voor de watermuelen ontrent zes roeden lanc een voet diepere dan tbedde vanden watermuelen daer de golpen ouer drayen bouen twee roeden ende onder onderhaelue roede breet al volghende de voorwaerde jn een taeswerck xx s.gr.

Betaelt woucter van looue als annemere jnt openbaer van tverhooghen ende verbronnen tdycxken vanden watermuelen van twee roeden van beloope bouen breet bliuens vp zyn crune xiiij voeten de aerde te haelene vut twaelken ende vanden lantdyck lanc xxx roeden te ij s. vj d.gr. de roede compt iij lb. xij s. vj d.gr.

Betaelt Jooris janssins als neerst biedere van tdeluen van een nieu beleet vande watermuelen beghinnende anden landtdyck by een cleen huuseken zuudtoostwaert duere ...

Ghemeene betaelinghe

Eerst

Alvooren Betaelt Aernouldt gheldens jn zyn leuen bewaerdere vanden wyndtwatermuelen ten aduenante van xvj lb. xiij s. iiij d.gr. tsiaers voor den tydt van keersmesse xv^clxv tot haelf maerte xv^clxvj daer naervolghende midtsgaders zynder huusvrauwe naer dat hem de muelen doodt ghesmeten hadde tsaemen by twee quictantien v lb.gr.

Betaelt Jan hendricxssuene ..... ter cause dat den zeluen Jan ontboden es gheweest vande voornoomde zynder residentie tot hier binnen deser stede omme zyn aduys thebbene hoemen dese watermuelen met min wyns ende aerbeydts zoude moghen doen gaen. daerjnne hy gheuachiert heeft neghen daeghen gaens ende keerens tot v s.gr. sdaechs compt ij lb. iiij s.gr.

Betaelt den xxvj^en van wedemaendt godelieue de huusvrauwe van Joos ockerhoudt vettewaerne byde caermersbrugghe ouer diuerssche waere thuerent ghehaelt omme de wyntwatermuelen Als xxvj ponden smeer. drie vierendeelen olye ende vier cluwen gaerens omme de zeylen te nayen. bedraeghende tsaemen xiij s.gr.

Achste rekeninghe van Maertin lem ... ( 1 maart 1567 - einde augustus 1568 )

Betaelinghe ghedaen vpden voornoomden ontfanck /

Van coope van houtte ...

Betaelt Joos van duuene muelewercker ouer hem ende Jan huzier die ghewrocht hebben ande waetermuelen jnt opschorten vande steeghere ende thelpen vanden spille die ghebrocken was / met diuerssche leueringhen van houtte ...

Van coope van ysere ende loot ...

Betaelt Jacop aerents smet deser stede die ghewrocht heeft ande watermuelene / ...

Betaelt Willem michiels naghelmaker deser stede ouer luuck naghels verbesicht ande watermuelen ende ande baillen vpde dycken ...

Andere betaelinghe ghedaen van delfuen ende graefuen ...

Betaelt de dachuerlieden die ghestoopt hebben de molgaeten Te wetene ....... ende huughes jacops nv de muelenaere vande wyndtwatermuelene / ...

Ghemeene betaelinghen /

Betaelt hendric vander meere burchmeestere vander sluus ouer den coop van oudt zeyl / omme zeillen daeraf te makene ande muelen lanck derthien ellen ende breedt zes cleeren en haelf commende tsaemen bet dan lxxx ellen ghecocht byden stapelaere voor xxx s.gr.

Betaelt Jacop daems ouer tanneken zynen moedere lyndraeyghe vpde reye ... Jtem den v^en aprilis een coppele haerezeylcoorden ende twee loopcoorden omme de wyndtwatermuelen weghende tsaemen thien ponden ...

Betaelt Jooris mahieu muelenaere vande wyndtwatermuelen die naer de doot vande voorgaende meestere doot ghesleghen wesende vande zeyllen / hy jn diligentie ghecommen es van Damme omme tontzeyllen van diere / jn grooten peryckel van zynen lyfue / ghemerct die zoo rondt drayede datmen gheen hende en zach midtsgaders voor een gheheel jaer ende derthien vulle weken ghemallen ende de muelen bewaert heeft by accoorde met hem ghemaect voor iiij lb. x s.gr.

Betaelt den zeluen ouer dies myn heeren hem toegheleyt hebben ouer dat hy heeft moeten scheeden vander muelen desen xvij^en jn meye xv^clxvij ende nochtans den lastighen tydt die bewaert / de welcke gheschepen was nv voortdanne ledich te staene ij lb.gr. ende twaelf grooten van verschoten ghelde es tsaemen ij lb. j s.gr.

ende philips bruneel commysen vanden nieuwen ghedelfue der stede van brugghe ghestelt ten ontfanghe ende betaelinghe vanden nieuwen ceuilloten assysen ende lasten daeromme vpghestelt by aduyse vanden ouden burchmeesters notable hooftmannen vander poorterie ende dekenen vanden ambochten ouer tghemeene lichaeme vander zeluer stede / danof ghedaen den xxvj^en. jn wedemaent xv^c.lxv. voor de cruen ende den tydt hier naer ghespeciffiert die zylieden doen mynen heeren vander wedt den voorn. ouden burchmeesters notablen hooftmannen vander poorterie ende den dekenen vanden ambochten der zeluer stede van drie jaeren tverloop vande renten angaende / beghinnende den eersten septembre lxviij. ende hendende den laetsten ougst lxxj. Ende vanden anderen partien van wynghelden van twee jaeren beghinnende j^en. Septembre xv^c.lxix / ende hendende tot ende metter maendt van Nouembre xv^c.lxxj. tyt van deser rekeninghe //

Betaelt Gillis van zoubrouck ouer tverdeluen gooren ende reyten vanden ouden leetgracht / vande wyntwatermuelene totten houden boodeme lanc c.lxxix r. / daerjnne begrepen v s. v gr. van wynghelde compt tsamen /xxxiij s. ix gr. viij myten

Betaelt hubrecht jacopszuene van dies hy verschoten hadde an diuerssche dyckers ouer tverhooghen vanden dyck jeghens coopmans poldere ende stoppen van een gat tusschen beede de meulens compt hier tsaemen /xxiij s. viij gr.

Betaelt wouter van loo ende maertin danyn ter cause dat zylieden byden aduyse vanden comysen ghewrocht hebben an tmuelewallekin / metgaders int vutdoen van tgheleet ende int vpschorten vande eerden daer een caeykin ghestelt es tsamen /xvj s. viij gr.

Betaelt de zelue woutere ende maertin ouer een zuughere bouen vpde zee sluusen jeghens ouer Lembeke /ij s. gr.

Betaelt den zeluen ter presentie alsvooren ouer diuerssche dachueren int verdiepen vande sasse vanden wyntwatermuelens / metgaders trumen ende zuueren van beede de sluusen jeghens ouer Lembeke / ende twatere van dien vut te doene / in drie partien tsamen xij lb. v s. iij gr.

Betaelt den zeluen noch van diuerssche dachuerlieden omme te verdiepen thoude gheleedt ende omme te vulmaecken de kiste met schorre zoden / jeghens den dyck by Lembeke /xxiiij s. vj gr.

Betaelt wouter van loo ende maertin danyn dyckers ouer haerlieder ghewonnen wyn van meest ghestelt hebbende tverdiepen ende zuueren vande sasse voor de wyntwatermuelens als by die vande tresorie de bestedinghe van dien jnghehouden / omme redenen hemlieden daerof mouerende es xx s. gr.

Betaelt wouter van loo / maertin danyn / pierre wagon ende diuerssche andere dachuerlieden ouer tmaecken ende ween vande dammen voor de zoute ende vaersche sluusekins jeghens ouer Lembeke / metgaders van een deel van thoos te houdene van twaelkin tusschen de voorn. sluusekins ten fyne datmen tvoorn. waelken ende sluusekin behoirlicken zouden moghen delfuen by eenen rolle jnhoudende specificatie /ij lb. iiij gr.

Den zeluen woutere van loo ende maertin danyn met haerlieder helpers als annemers van tvoors. waelkin ghedolfuen ende ghebaggaert thebbene totten houden boome totter langde van xxiij roeden te iij s. iiij gr. de roede compt iij lb. xvj s. viij gr.

Betaelt wouter van loo als annemere vande eerste bestedinghe ghedaen den xx^en. septembre lxx / van tverwyden vande leetgracht / vande wyntwatermuelens bouen van een roede alle voete diepe eene voet incommende ende versnydende vyf voeten dyepe beneden de zille vande wyntwatermuelene lanck xx roeden hier metten wynghelde daervp ghewonnen iiij lb. xix s. viij gr.

Betaelt dyeryck janss^e. den hollandere ouer de tweede bestedinghe vpde conditien alsvooren lanck xviij roeden te vyf scellinghen grooten de roede / met v s. gr. van wynghelde compt /iiij lb. xv s. gr.

Betaelt wouter van loo by eerbestedinghe als annemere van dj^e. ende ij^e. bestedinghe ghedaen den xxix^en. septembre lxx. anghenomen by bastiaen lenaerts ende gillis vanden steene daerjnne begrepen tguent dies van te vooren betaelt hadde gheweest den voors. bastiaen lenaerts met v s. gr. van wynghelde als meest inneghestelt by jooris vanden bussche / compt hier tsamen /viij lb. xij s. iiij gr.

Betaelt gheeraert wouters ende dieryck janss^e. als annemers met hubrecht jacopss^e. vande derde bestedinghe lanck xiiij r. te iij s. viij gr. de roede met v s. gr. van wynghelde compt tsamen ij lb. xvj s. iiij gr.

Betaelt maertin danyn als annemere van eender bestedinghe van tmaecken ende legghen van een dycxkin vyf voeten hooghe bouen de steenen zille vande wyntwatermuelene bouen breet blyuens xiiij voeten / met xvij s. gr. van wynghelde /vj lb. xij s. ij gr. s

Den zeluen maertin danyn ende wouter van loo ouer tmaecken ende opbringhen vande nieuwe muelewal conforme de bestedinghe danof zynde /iiij lb. gr.

Betaelt wouter van loo als annemere vande eerste bestedinghe ghedaen den xxj^en. wedemaent 1571. van tverwyden deluen ende verdiepen vande gheleede vande wyntwatermuelene te wetene bouen breet ij roeden etc // achtervolghende der bestedinghe danof zynde lanck xxj roeden vier voeten te iij s. viij gr. xviij myten de roede / met v s. gr. van wynghelde es hier tsamen /iiij lb. iiij s. iiij gr. xviij myten

Adriaen de zeelandere als annemere vande tij^e. bestedinghe vpde voors. coditien lanck xxiiij roeden s. te iij s. vj gr. ix myten de roede compt hier metten wynghelde iiij lb. xj s. vj gr. iiij myten

Betaelt jaspar van cuelen by eerbestedinghe van ferdinande eetselin als annemer vande iij^e. bestedinghe lanck xxv roeden voor vj s. vij gr. de roede met v s. gr. van wynghelde es /viij lb. ix s. vij gr.

Gheeraert hubert brauwere als annemere vande iiij^e. bestedinghe lanck xxv roeden voor iiij s. vij gr. de roede met v s. gr. van wynghelde v lb. xix s. vij gr.

Wouter van loo by eerbestedinghe vanden zeluen ferdinande eetselin als annemer vande v^en. bestedinghe lanck xxv roeden voor ix s. gr. vij myten min de roede met v s. gr. van wynghelde xj lb. ix s. iiij gr. xv myten

Adriaen de zeelandere by eerbestedinghe vanden zeluen ferdinande eetselin als annemer vande vj^e. bestedinghe lanck alsvooren voor vix s. xj gr. de roede met v s. gr. van wynghelde es /xij lb. xij s. xj gr.

Wouter van loo als annemer vande vij^e. bestedinghe lanck alsvooren voor iiij s. iij gr. xviij myten de roede met v s. gr. van wynghelde es /v lb. xij s. ix gr. x myten

Pietere wagon by eerbestedinghe vande voors. ferdinande eetselin als annemer vande achste bestedinghe / lanck xxv roeden voor neghen scellinghen zes penninghen grooten de roede met v s. gr. van wynghelde es /xij lb. ij s. vj gr.

Wouter van loo als annemer vande ix^e. ende laetste bestedinghe lanck ghelick xxv roeden voor iiij s. v gr. xviij myten de roede / met v s. gr. van wynghelde es /v lb. xvj s. v gr. xij myten

De zelue breydele van dies hy betaelt heeft ouer tderde vande wynghelde commende ter tafelwaerts vande derde v^e. vj^e. ende achste bestedinghe vanden gheleede vande wynwatermuelene / anghenomen byden voorn. ferdinande hertselin ende niet vulcommen / Nemaer by eerbestedinghe anderwaerf besteit comt hier te xx gr. elcke bestedinghe vj s. viij gr.

Jooris van duuene muelewerckere vande vulle betalinghe van tmaken ende leueren van een scyfboog dienende totter roswatermuelene / danof de ij lb. xv s. gr. zyn gherekent byden voorgaende rekeninghe ..v s. gr.

Betaelt Aernout vander mandele ouer xxxvij lb. ende drie vierendeel leers by hem gheleuert te xij gr. tpont om de clossen vander watermuelene / compt hier tsamenxxxvij s. gr.

Betaelt Jan minne smet ouer tmaecken ende leueren van diuerssche partyen van yserwerck zo ande wyntwatermuelene rosmuelen ende twee yseren lenen ande verssche dueren ter Sluus tzydert septembre lxix tot lauwe daernaer te iiij gr. tpondt volghende zyn byllet jnhoudende verclaers tsamen /xiiij lb. xiiij s. x gr.

Betaelt Jan vander straete ouer tlegghen ende decken vanden stroodaecke vpde cappe vande rosmuelen ende vpt huus vande muelenaere vande wyntwatermuelene metgaders vpt peertstal vande voorn. rosmuelen volghende de maete ende bestedinghe daeroffe ghedaen compt hier ij lb. ij s. iiij gr. xvj myten

Betaelt Aernout de jonghe van drie ellen zwart laecken drie ellen zwarte voeringhe met tscheeren van dien / gheleuert hubrecht janss^e. muelenaere vande watermuelen in romboutswerfue volghende zyne quictancie compt hier xxj s. x gr. s.

Betaelt Joos van duuene ouer zekere leueringhe van wagheschote blaen ende anders by hem gheleuert ande wyntwatermuelen te Lembeke metgaders ouer zekere dachueren daerjnne gheuachiert volghende zyn byllet ende quictancie xxxv s. gr.

Betaelt Augustyn van roo themmerman ouer ghewrocht hebbende zekere daghen ande watermuelen ende anders volghende zyn byllet ende quictancie j lb. j s. iiij gr.

Betaelt Siluester happaert maetsenaere ouer tveruoetene ende te fonderene te goeden gronde het nieuwe wuenhuus metten peertstalle daeran staende / ende anders volghende den bestedinghe daerof zynde ende zyne quictancie v lb. x s. gr.

Betaelt Jan rigoirie naghelmakere ouer tleueren van ij^c.xv lb. naghels te iij gr. vj myten min tpont verbezicht ande stede muelen buuten Damme volghende zyne quictancie ij lb. ix s. iij gr. vj myten

Betaelt Joos van duuene ouer tleueren indoen ende pluchten van een nieuwe vanghe inde watermuelene te Lembeke metgaders iiij gr. ouer de vrecht ende voeren van scepe heure compt tsamen volghende zyne quictancie xij s. iiij gr.

Betaelt Augustyn vander roo themmerman ouer tmaecken vande croone bouen ande spille ende anderssins volghende zyn byllet ende zyne quictancie xv s. iiij gr.

Betaelt Jan de clercq ouer de leueringhe van ij^m.ij^c.xxx voeten popelieren zolderbart ende luuckebart te iij s. gr. thondert omme te oorboorene an thuus vande wyntwatermuelene ende tpeertstal van diere volghende de mate ende ouerleueringhe van augustyn van roo compt hier iij lb. xviij s. gr.

Betaelt hubrecht jacops^e. van diuerssche partyen by hem verleyt zo van leueringhe van gley ryet latten ende diuerssche dachueren by hem verdient tsamen ij lb. vj s. v gr.

Betaelt Cristoffels guyset ouer de leueringhe van lxxxiij ellen caneuets te lxxiiij s. gr. thondert veroorboort inde zeylen vande wyntwatermuelen te Lembeke compt hier iij lb. j s. vj gr.

Betaelt den zeluen ouer iij^c.l ellen caneuetz te iij lb. xiij s. gr. thondert gheoorboort totten zeylen vande cleene wyntwatermuelen tot Lembeke compt hier vij lb. xvj s. ix gr.

Betaelt Jan de meestere ouer diuerssche partyen van houtte by hem gheleuert int maecken van zeker speykin ende anderssins gheleuert ande wyntwatermuelene compt hier viij lb. viij s. gr.

Betaelt Augustyn van roo themmerman ouer tjndoen van een pestel ende twee nieuwe lasschen ende de achterste pestel ende lasschen vooren te stekene compt xxx s. gr.

Betaelt den zeluen Augustyn ouer een hondert roode wulghen schoen te ij gr. tstick compt xvj s. viij gr.

Betaelt herman loots ouer de leueringhe van twee metalen pannen weghende lxxxij lb. / daerof ghetrocken l lb. van stedeweghe hem gheleuert blyft xxxij lb. / te ix gr. tpont ende van verghietene te iiij gr. tpont compt tsamen ij lb. gr.

Betaelt willem roose ouer tleueren ende indoen van eenen nieuwen steert ende den houden vut te doene inde nieuwe watermuelene compt hier /iij lb. gr.

Betaelt den zeluen willem ouer de leueringhe van blocken / omme de nieuwe watermuelene / byden hollander ghemaect ende eenen nieuwen haelboom tsamen xvj s. gr.

Betaelt Jan Cristyn schipper ouer tuoeren van een roswatermuelene ende die met alle huere toebehoorten te leuerene binnen stede huus deser stede compt hier viij s. gr.

Betaelt ferdinande heindricx muelewercker vande zelue muelene gheheel ongheschent af te doene ende brekene ende weder te stellene int voors. stede huus compt hier iiij lb. gr.

Betaelt Jacop danis lindrayer ouer de leueringhe van diuerssche reepen ende zeylgaerne tsamen by zyn byllet /ij lb. xix s. ix gr.

Betaelt heindryc dierycxs vander gauwe ouer tleueren maecken ende stellen van eene nieuwe wyntwatermuelene met hem bevoorwaert voot c lb. gr. / ende van ouerwercke ende leueringhe van deilen ende kammen iiij lb. iiij s. xj gr. danof te maecken met xxxvj s. gr. byden zeluen te cort ghedaen te zynder bestedinghe dus hier cij lb. viij s. xj gr.

Betaelt maertin boone themmerman ouer tmaecken ende leueren vanden houte van eenen nieuwe buuse gheleyt byde wyntwatermuelen volghende tbyllet daerof zynde / metgaders diuerssche daghen daertoe ghevachiert / compt volghende den byllette daeroffe zynde tsamen xxxv s. gr.

Betaelt Joos van okerhout van leueringhe van smeer ende olye verbezicht ande watermuelen by oostkercke volghende zyne quictancie ende byllette compt hier xxx s. j gr.

Betaelt Jan van schoonackere ouer de nombre van c.l. mueleschoen van goed root wulghen hout lanck wesende neghen voeten en half breet drie dumen ende eenen ghendtsche duyme dicke te xv s. gr. thondert / Noch voor gheleuert thebbene vier wulghen lasschen van root wulghe hout voor viij s. gr. / volghende dattestatie ende quictancie daerof zynde / compt hier tsamen xxx s. vj gr.

Betaelt Augustyn van roo ouer thandtghedaech van zeker speykin met een slach deure hem zeluen dienende ten secourse van tlandt watere van romboutswerue ghemaeckt tusschen den wal ende den cleenen wyntwatermuelen volghende de bestedinghe daerof zynde compt hier iiij lb. x s. gr.

Betaelt herman loots ouer tleueren ende ghieten van een speypanne weghende xij lb. s. // compt ix s. iiij gr.

Betaelt Claeis aernouts ende jacop beyts maetsenaers ouer thandtghedaech van zekere heulbrugghe ligghende thenden den landtdyck vanden poortweede / an thuus vande regierder vande wyntwatermuelene /iiij lb. ij s. iiij gr.

Betaelt Jan roelop schipper van damme ouer de vrecht van een cogghe steen / ter oorboire vande zelue heulbrugghe ij s. viij gr.

Betaelt Jan schout oock scipper der zeluer stede van Damme ouer de vrecht van drie gheladen cogghen met steenen gheoorboort alsvooren /viij s. gr.

Betaelt Augustyn van roo ouer zekere dachueren by hem ghewrocht int gaende werck van beede de watermuelens /vj s. viij gr.

Betaelt den zeluen ouer zekere dachueren by hem ghedaen van beede de sluusen voor Lembeke volghende zyn byllet ende quictantie xviij s. gr.

Betaelt Jan de meestere ouer diuerssche leueringhen van houtewerck volghende zyne rekeninghe xxj lb. iiij s. iiij gr. iiij myten

Betaelt jan lepelare ouer de leueringhe van xxviij mispelaere spillen ende xlviij mispellaere kammen tsamen by zyn byllet /xxviij s. gr.

Betaelt willem muset ouer tleueren ende maecken van twee oolme schyuen ter oorboire vande voors. twee watermuelen /vj s. gr.

Betaelt Aernout var kuundt van boodtheure van diuerssche partyen van themmerhout ghevoert van brugghe tot ande wyntwatermuelene /viij s. gr.

Betaelt Augustyn van roo themmerman van handtghedaech van een vptreckende speykin staende ande groote wyntwatermuelene volghende zyne voorwaerde /ij lb. xv s. gr.

Betaelt jacop de waeghenaere stoeldrayer voor tdrayen ende leueren van zes clossen ende acht oude verdraeyen compt ij s. gr.

Betaelt steuin van acker / Sebastiaen lenaerts / Matheeus de cock Andries beernaerts / ende Jan pauwels voor huerlieder dienst met huerlieder werckpeerden inde roswatermuelene als de muelene eerst te ganghe ghestelt was / met drie pompen /ij lb. iiij s. gr.

Betaelt Jan pruumbout als toeziender vande voorn. werckpeerden / aldaer gheuachiert vier daeghen te xvj gr. sdaechs / compt v s. iiij gr.

Betaelt de weduwe van Cristiaen daens ouer de leueringhe van xvj lb. hare zeylcoorden te x gr. tpont ende twee reepkins weghende x lb. te iij gr. xij myten tpont / xviij s. vij gr.

Betaelt Sebastiaen lenaerts ende mattheeus de cock / ouer huerlieder dienst elc met een peert eenen dach inde roswatermuelene als Jooris matruut premie dede met zyn instrument present myn heeren vanden collegie / iiij s. gr.

Betaelt pieter huugherycx speyhouder ten damme int toezien van tmaecken van tnieuwe vptreckende speykin metter leueringhe van xxv mispelaere kannen tsamen j lb. ij s. ij gr.

Betaelt Augustyn van roo themmerman voor diuerssche dachueren vande voors. wyntwatermuelene ende rosmuelene ende wuenhuuse ghedaen blyckende by zeuen bylletten iiij lb. j s. ix gr.

Betaelt Oste matruut dhoude ouer Jooris zynen zuene voor een gratuiteyt hem toegheleyt byden collegie voor de premie die hy dede met zyn instrument van zyn wyntwatermuelene viij lb. vj s. viij gr.

Betaelt Jan minne smet voor vier scheerbanden gheleuert om den standaert ende pestels vande wyntwatermuelene weghende tsamen lj lb.s. te iij gr. tpont compt tsamen xvij s. ij gr.

Betaelt Jacop perman voor een eecken boom om een pestel vande wyntwatermuelene xxxv s. gr.

Betaelt Jan rigoire naghelmaecker ouer lxxxv lb. naghels verbesicht ande wyntwatermuelene a°. lxix. xxj s. ix gr.

Betaelt Berthelmeeus lippins voor een pestere voor de voors. wyntwatermuelene / xxxv s. gr.

Betaelt hubrecht jacopszuene regierder vande wyntwatermuelene voor c.l. gleys verbesicht vp zyn wuenhuus x s. gr. / ende voor olye ende zeyle gaerne by hem verschoten vj s. iij gr. compt tsamen xvj s. iij gr.

Betaelt Jan minne smet vp rekeninghe van een byllet bedraghende xxvj s. iiij gr. mentionerende van diuerssche partyen van yserwerck by hem gheleuert thebbene xxj s. viij gr. ende van wettelicke costen deur dat hy de zelue partyen niet vul gheleuert en hadde j s. j gr. compt tsamen xxij s. ix gr.

Betaelt jacop peerman ouer de leueringhe van xxv muelescheen gheleuert om de voorn. wyntwatermuelene /iij s. iiij gr.

Betaelt hubrecht jacops^e. ouer zeylgaerne olye ende tarre verbesicht ande wyntwatermuelenen /vij s. xj gr.

Betaelt diuerssche aerbeyders die volghende den contracte ghemaect tusschen heindryc dierycxs^e. leueraer vande cleene wyntwatermuelene ghehouden waren hem tassisterene gheduerende trechten van zynder muelene / byde zeuen attestatien ende bylletten daerof zynde / ij lb. ix s. v gr.s.

Betaelt Augustyn van rooe themmerman voor vyf daeghen ghewrocht ande groote ende cleene muelens /viij s. iiij gr.

Betaelt hubrecht jacps^e. ouer treyten ende zuueren tzas ende waterleet vande muelens te ij gr. sdaechs / metgaders voor een catrol ende een oisuat viij s. vj gr.

Betaelt Aernout van kuundt van schiphuere ende een dachuere van zekere themmerhout van brugghe te voerene tot de watermuelene ij s. gr.

Betaelt jacop peerman ouer de leueringhe van zeuen capraenen ende xxvij. mueleschoen verbesicht ande groote wyntwatermuelene /v s. x gr.

Betaelt Augustyn de roo ouer de reste ende vulle betalinghe van tluuken vande wuenhuuse ende peertstalle vande muelenaere / xx s. gr.

Betaelt den zeluen ouer treeden van drie lesschen ende eenen pestel vande muelens ende andere reparatien ande voorn. muelens ghedaen xj s. viij gr.

Betaelt Maertin danyn / pieter waghon met andere wercklieden ouer xiij. daeghen by hemlieden ghewrocht anden dam by Lembeke / ende int stoppen vanden gate ghemaect inden dyck ter suwatie van romboutswerue te xiiij gr. sdaechs / compt xv s. ij gr.

Betaelt pieter huugherycx speyhouder van damme ouer diuerssche handtghedaech ouer hem ende Augustyn van roo themmerman met andere deluers by hemlieden ghewrocht int maecken vande caye ande noordtzyde vande zoute sluuse by lembeke / tsamen ij lb. v s. vij gr.

Betaelt den zeluen pieter ouer zekere vacatien tmaecken ende legghen vanden grondt vanden vloer vande nieuwen wyntwatermuelene /xij s. gr.

Betaelt hubrecht jacops^e. vander lucht regierder vande voors. wyntwatermuelen ouer zyn pensioen van tbedienen ende regieren vande zelue muelen tzydert x^en. meye lxix. totten x^en. meye lxxj. wesende twee vulle jaeren te xij lb. gr. tsiaers / es xxiiij lb. gr.

Den zeluen ouer tbedienen vanden anderen wyntwatermuelen tzydert nouembre lxx. tot meye daernaer te goeder rekeninghe /xxxiij s. iiij gr.

Betaelt Augustyn van roo byden ouerlyden vanden voors. hubrecht gheworden regierder vande voors. watermuelens ouer een half jaer dienst tzydert j^en. wedemaent lxxj. totten j^en. decembre lxxj. jn aduenant van xij lb. gr. tsiaers /vj lb. gr.

Betaelt hubrecht jacops^e. vander lucht ouer twaelf hondert bonden riets by hem ghecocht jeghens Jan danneels ende Joos muelewals / Ende noch lxxxvij . bonden gleys / al tsamen veroorboort an zynen huuse der stede toebehoorende als regierder vande wyntwatermuelene volghende zeker byllet /xxxiiij s. x gr.

Betaelt augustyn van roo ouer zyn toezich vande dachuerlieden int zuueren vanden zasse voor de muelens metgaders zekere dachueren by hem ghedaen int maecken vanden dyck ende legghen vande kiste voor lembeke ende stoppen vande zughers ande zoute sluuse aldaer tsamen per billet ende ordonnantie /xxxiiij s. gr.

Betaelt Augustyn van roo zo ouer hem zeluen als andere aerbeyders ouer het vpdeluen vanden dyck vande verssche sluuse voor lembeke die ontzoncken was elck van hemlieden vier daghen es hier tsamen / xix s. iiij gr.

Betaelt den zeluen ouer de vulle betaelinghe van vj lb. x s. gr. ter cause van tmaecken ende themmeren van thuus metten peertstalle metgaders van thuus ouer de rosmuelene te lembeke de somme van xx s. gr.

Betaelt hubrecht jacops^ne. van lucht ouer diuerssche partyen by hem verschoten tot oirboire vande watermuelen als van gaerne om de zeylen mede te nayene / naghels om de heckens te vermaeckene ende anderssins per zyn byllet ende rekeninghe particuliere dheer Gabriel de la coste tsamen xij s. ix gr. xij myten

Betaelt dheer Maertin lem jeghenwoordich ende alsdoen burchmeester vander courpse van gheuachiert hebbende ter plecke vande wyntwatermuelene den xxix^en. jn septembre / ix^en. ende xj^en. octobre xv^c.lxx te vj s. gr. sdaechs / es xviij s. gr.

Betaelt dheer philips bruneel ter cause van verteerde costen sceephuere ende rydeghelt by hem ghedaen met Maertin boone ende hubrecht jacops^ne. reysende jn hollandt ter bestedinghe van eenen wyntwatermuelene vachierende daerjnne tzydert xxv^en. july lxx. totten iij^en. daghe van ougst daernaer wesende tsamen thien daghen bedraghende vj lb. xij s. iiij gr. ende ouer zynen vacatien vande zelue thien daghen te iij s. iiij gr. sdaechs es hier tsamen viij lb. v s. viij gr.

Betaelt hubrecht jacopss^e. ouer zyn verlet vande zelue thien daghen te xx gr. sdaechs es /xvj s. viij gr.

Betaelt Maertin boone themmerman ouer de voorn. thien daghen gheuachiert jn hollandt met noch vier andere daghen by hem gheuachiert te wetene xix^en. wedemaent. iiij^e ix^e. ende x^e. hoymaent lxx. al te ij s. gr. sdaechs es hier tsamen xxviij s. gr.

Betaelt Joos haene ende Joos van duuenede muelenwerckers ter cause dat zylieden den xj^en. ende xiiij^en. nouembre lxx. gheuachiert hebben te Lembeke ter vpneminghe vanden nieuwen muelen ende den xvij^en. der zeluer maendt gheuachiert binnen deser stede omme haerlieder rapport te doene / ende de ghebreken by ghescrifte ghestelt tsamen per ordonnantie xvij s. iiij gr.

Betaelt den voorn. Maertin boone ouer diuerssche daeghen by hem gheuachiert int sluuten vande voorn. slachdueren int jaer lxx. ende ande sluuse te Lembeke metgaders by ghescrifte ghestelt thebbene vande nieuwe verlaten ande slecke ter sluus per ordonnantie xv s. gr.

Mids dat van dese thiene ponden twaelfue scellinghen grooten zeuenthiene myten verantwoord es ende dese rekenende vuldaen by zyne naervolghende rekeninghe folio iiij^e. hier ontlast ende quicte /

Ghehoort gheexamineert ende ghesloten binder stede van brugghe vpde groote sale vanden scepenhuuse aldaer / ter psesentie van dheeren Jan pardo ende martin lem burchmeesters Jan perez Jan de schietre michiel snouckast Oliuier sproucholf. Bernaert van .... Guido huustinck Pietre Onseel Jan moyart ende Anthuenis van hurne scepenen / Jacob vanden hede Gabriel de la coste Pietre ... Louys thuryn Jacques dedamhouder Jan jacobs ende Danaal bezoute Raeden / Voorts ....

Vp allebehoorlicke ende ghewoonlicke protestatie den zesthiensten dach van septembre a° xv^c.lxxiiij my daer ooc by zynde

commys vanden nieuwen ghedelfue der stede van brugghe ghestelt ten ontfanghe ende betalinghe vande nieuwe ceuilloten / assysen ende lasten daeromme vpghestelt by aduyse vande oude Burchmeesters / Notablen / hooftmannen vander poorterie ende dekenen vanden ambachten ouer tghemene lichame vander zeluer stede / danof ghedaen den xxvj^en. jn wedemaent xv^c. vyfentzestich voorden cruen ende den tyt hier naer ghespecifiert // Die hy doet myne heeren vander wet den voornoomden oude Burchmeesters / Notablen hoodftmannen der zeluer stede / van twee jaeren Beghinnende den eersten Septembre lxxj ende hendende den laetsten ougst xv^c. drieenzeuentich daer naer //

Betaelt Augustyn van roo als by hem jn dachuere verschoten zynde ouer tstoppen van zeker zuughere beuonden ende daer naer gherepareirt ande sluuse te Lembeke compt xviij s. gr.

Betaelt den zeluen van dat hy met andere aerbeyders vutghedaen heeft zeker dammen ligghende voor de sluusen te Lembeke ende ghedaen stoppen tgat beghonnen maken by die van damme jnden dyck vander verscher vaert vpden dach als de vianden voor deser stede waren xiiij s. vj d.gr. ende voorts van gheweert thebbene diuerssche andere dammen ligghende jnt gheleet streckende naer de wyntwatermuelene ix s. viij d.gr. compt tsamen xxiiij s. ij d. gr.

Betaelt christoffels guyze ouer de leueringhe van tzeuentich ellen caneuets by hem gheleuert augustyn van roo regierder vande wyntwatermuelene trepareren ende maecken vande zeylen vanden zeluen muelene per quictancie ij lb. xvj s.gr.

Betaelt Joos van oockerhout ouer de leueringhe van zaetolie ende smer veroorboirt anden voornoomden wyntwatermuelene xxiij s. ix d.gr.

Betaelt jacop daens lyndrayer ouer de leueringhe van hare zeillen coorden ende reepen dienende ter zeluer muelene per quictancie ende ordonnancie xxvj s. gr.

Betaelt Augustyn van roo als bediender van beede de wyntwatermuelen ouer zyn pension ende dienst te xiiij lb.gr. tsiaers ghemert dat hy tzyne coste ende laste alle twerende werck vande zelue muelenen onderhouden moet jn aduenante van veertien ponden grooten tsiaers / Ende mids dat byden college gheordonneert es dese partie betaelt te wordene byden tresorie principael hier ter goeder rekeninghe volghende dacquycten vanden zeluen Augustyn xij lb. x s.gr.

Betaelt den zeluen ouer diuerssche dachueren by hem ghevrocht jnt repareren vander voorseide muelene volghende zyn billet ende ordonnancie vanden tresorie xxxj s. viij d.gr.

Betaelt jacop peerman themmerman ouer de leueringhe van diuerssche capranen wulghen bardt ende anderssins ter oorboire vande voorseide watermuelene volghende zyn billet xvj s. x d.gr.

Betaelt Jan rigoire den naghelmaeckere ouer de leueringhe van zessenviertich pont naghels by hem gheleuert ter oorboire vande voornoomde wyntwatermuelene volghende zyn kerf ende quictancie compt xiij s. viij d.gr. xij myten

Betaelt dhuusvrauwe van Jan de lepelare ouer de leueringhe van zeker scuppen ende hoesuaten gheleuert jnt werck te Lembeke ter oorboire vande wyntwatermuelene per billet v s.gr.

Ghehoort gheexamineirt ende ghesloten binder stede van brugghe vpde groote sale vanden scepenenhuuse .............

De eerste molen , beschreven in de rekeningen van Maarten Lem, is een rosmolen, die geplaatst werd om het water uit de bouwput van het sas en de speyen op de Verse Vaart bij Sluis uit te malen, zolang de werken dit vereisten. Hij was in werking in 1560 en werd ieder jaar aanbesteed, voor wat het onderhoud betreft. In 1564 ging hij in de vlammen op.

Rond 1900 schreef er iemand gegevens over uit het Notulenboek van Sint-Anna-ter-Muiden uit de periode 1513-1600. Het notulenboek bestaat niet meer, de nota’s echter wel. In een verklaring van het magistraat van Sint-Anna-ter-Muiden van 24 juni 1566 staat er dat de molen staende jnde nieuwe mude vp twerck ende speye van die van brugghe bij ongeluk afgebrand is in de nacht van zaterdag 2 september 1564.[4]

Uit de vijfde rekening weten we dat de molen weer werd opgetrokken en tot het einde van de bouw van de sluis is er strake van de molen.

De windwatermolen, beschreven in de rekeningen van Maarten Lem, werd gebouwd om de polder van Romboutswerve uit te malen, gezien deze polder, door het delven van de Nieuwe Verse Vaart vanaf 1558 werd afgesloten en dus niet meer kon afwateren langs de Nieuwe Watergang en de nieuwe sluis van Reigarsvliet te Mude.

In 1985 schreef Maurits Coornaert een artikel “ Een overzicht van de molens in het Noordvrije”[5]. Onder punt 6 van de molens van de parochie Oostkerke beschrijft hij de windwatermolens van Romboutswerve. De meeste gegevens komen uit de stadsrekeningen van Brugge uit die tijd

Een analyse van vorige rekeningen, de gegevens uit de stadsrekeningen en uit andere resoluties van Brugge geven volgend beeld:

Na het graven van de Nieuwe Verse Vaart, bouwde de stad Brugge in 1565 een windwatermolen bij Lembeke om het water van Romboutswerve uit te malen[6] op de plaats, genaamd Poortweede. De poortweede maakte aanvankelijk geen deel uit van de Watering van Romboutswerve, maar kwam door het graven van de Nieuwe Verse Vaart binnen de watering te liggen. In de omloper van Romboutswerve van 1545[7] wordt het eerste begin beschreven streckende vande poort weedyck zuutwestwaert.

In een verslag van 14-20 mei 1565 staat er dat de watermolen zal gebouwd worden, maar dat er eenighe verclaersden te twyfellen of een muelene zoude souffisant wesen om tvoorseyde watere te doen suweren.

Jan Diericxssuene uit Middelburg in Zeeland komt naar Brugge met een steke van een windwatermolen en Fernande Heindricx en Steven Reynoudt worden naar Gent gezonden om er de zekere steke te nemene vande wyndtwatermuelens te dronghene ende Sint baefs.

Jan Caerle is de opzichter van de werken. Op 22 juli wordt er een eerste betaling uitgevoerd omme tmaken vanden ghelee tarrasback teerlinghen ende anders rondtsomme bemuert van de molen. Op 23 december is de molen gerezen.

Het vierkant hout voor de molen wordt aanbesteed en geleverd in vier partijen. De molen zelf ( zolder, weg, dak, roerend werk, shijflopen, e.a. ) wordt gemaakt door Pieter Allaerd.

Op 22 januari 1566 wordt de watermolen te Lembeke geschouwd door de burgemeester vande courpse en door Maarten Lem[8].

De eerste molenaar is Aernoudt Gheldens. Na zijn dood - hij wordt door de zeilen doodgeslagen - komt Jooris Mahieu in dienst en na hem Huughes Jacops. Op 17 april 1566 komen de schepenen van het Vrije zien naar een persoon die doodgeslegen werd door thecken vander watermuelene vander wateringhe van Romboutswerfue.[9]

In voornoemd verslag staat er waarom er een tweede molen zou moeten geplaatst worden:

Het college van Brugge voorzag om te Lembeke een dijk te bouwen om te separeren treck van Damme ende de nieuwe vaert om daer mede te mueghen cryghen tbeneficie van een schuerwatere volghende daduysen van zekere ingeniaresen ouer vier of vyf maenden den college ouer ghebrocht / want by faulte van diere zoude men van stonden anne noch moeten ghereedt maken eenen tweeden watermuelen die zoude moeten ghestelt wesen tieghen ouer Lembeke ghenouch ter platse daermen den voorn. dam legghen zoude / ende dat vut cause dat tlant watere van Romboutswerue zal moeten vutghestelt ende ghemalen werden achte tot neghen voeten hoghe ende dat een muelene maer en can watere vutstellen ende malen bouen vier voeten ende een half ten vuterste / zo de ghuene daerof experientie hebbende verclaerst hebben / Ende daer den voorn. dam inder maniere voorseyt gheleyt wierde om te ghebruucken voor een sceurwatere zoude te open zyn dat voors. lantwatere van Romboutswerue suweeren zoude inden zouten vaert tieghen ouere Lembeke zonder watermuelen emmers ten vutersten noodt en zoude maer een watermuelen van noode wesen.

In de rekeningen van Maarten Lem kunnen we lezen dat de molen niet voldeed en dat er aanpassingswerken werden uitgevoerd. Er werden ook specialisten bijgehaald om te adviseren hoe het beter kon.

Zelfs na de aanpassingswerken voldeed de watermolen nog niet, want op 14 maart 1568 beklaagden afgevaardigden van de Watering zich bij het Brugse Vrije vanden hooghen watere, ghecommen duer tnieuwe ghedelf van deselue van Brucghe, de welcke met huerlieder muelne twatere vuyten lande niet weeren en cunnen noch vuytworpen, achtervolghende de appoincten daerof ghemaect by die vanden Vryen metten zeluen van Brucghe omme twatere te doen quyte maken ende vuyteworpen, zodat de inwonende haerlieder lant zouden moghen ghebruucken[10].

Op 18 maart 1568 beslist Brugge om een nieuwe windwatermolen te Lembeke te bouwen.

In de rekeningen van Jan Breydel en Philips Bruneel kan het verder verloop gevolgd worden.

De oude leetgracht wordt herdolven en uitgekuist. De sluizen worden nagezien en de dijken worden opgehoogd. Er worden nieuwe kaaien gemaakt.

Heindrick Diericxszeune vander Gauwe neemt de levering, het maken en het stellen van een nieuwe (de kleine) windwatermolen aan voor de som van 100 lb. groten. Deze molen is waarschijnlijk reeds op 10 mei 1569 klaar, want vanaf deze datum krijgt Hubrecht Jacopszeune vander Lucht een pensioen uitbetaald als regierder voor het bedienen van de windwatermolen. Zijn wedde bedraagt 12 lb. groten per jaar.

Van 25 juli tot 4 augustus 1570 worden Philips Bruneel, Maertin Boone en Hubrecht Jacopszeune naar Holland gestuurd, ter aanbesteding van een tweede, grote windwatermolen.

Op 20 september wordt een eerste aanbesteding gedaan voor het verbreden van de gracht van de windwatermolens, wat erop zou wijzen dat beide molens achter elkaar zouden worden opgesteld.

De tweede molen is op 11 november 1570 klaar, want de tresoriers van Brugge reizen dan naar Oostkerke omme vp te nemene eenen nieuwen windtwatremuelen[11]. Vanaf november 1570 is Hubrecht Jacopszeune ook regierder van deze molen. In mei van het volgend jaar sterft hij en vanaf 1 juni 1571 wordt Augustyn van Roo de nieuwe regierder. Zijn wedde is ook 12 lb. groten per jaar, maar later wordt deze 14 lb. groten[12].

In uitzonderlijke situaties voldoet de bemaling niet. Zo is er een verslag van 26 januari 1571, waaruit kan opgemaakt worden, dat na overstromingen er problemen zijn ontstaan[13].

Het geleed van de watermolens schijnt ook niet te voldoen, want vanaf 21 juni 1771 worden nieuwe aanbestedingen gedaan voor het verbreden, delven en verdiepen van het geleet van de molens en op 17 juli staan de tresoriers van Brugge anden windwatermuelen, omme zekere verdiepinghe ende verbreedinghe vander leedt te bestedene[14]. In het totaal zijn er negen aanbestedingen voor een lengte van 220 roeden.

Uit de vermelding van de onderdelen in voorgaande rekeningen en uit de tekeningen op de kaarten van Pourbus (1571[15] en 1578[16]) en die van de omgeving van Brugge (1588[17]) kan bepaald worden dat beide molens wip-watermolens met scheprad waren. Op de kaart van de watering van Romboutswerve staat de groote winthoosmuelene aan de zuiddijk van de Verse Vaart en de cleene hoosmuelen ten zuiden van de grote molen.

Het optrekken van een roswatermolen te Lembeke zou er kunnen op wijzen dat deze er komt om in werking gesteld te worden gedurende de periode dat de andere molens nog niet opgetrokken zijn, of om te verhelpen aan de te kleine capaciteit van de kleine windwatermolen. Toch moet er op gewezen worden dat er een huis gebouwd wordt over de rosmolen, wat zou kunnen wijzen op het vooruitzicht van het gebruik van deze molen voor een langere periode. De rosmolen staat echter niet op de kaart van Romboutswerve van 1578 aangeduid.

Hoe het verder verliep met deze windwatermolens vinden we sporadisch terug in de stadsrekeningen van Brugge.

In 1575 wordt er gedolven tussen beide windwatermolens[18]. In januari 1576 worden noodzakelijke onderhoudswerken aan beide molens voorzien[19]. In het voorjaar van 1578 werken de molens niet meer naar behoren en rijzen er moeilijkheden tussen Brugge en het Vrije. In september-oktober 1579 zijn er problemen met de waterloop van de molens en met de zoute sluis van het geleed. De sluis wordt uitgekuist zodat de deuren terug normaal kunnen gesloten worden[20].

Op 3 januari 1580 begeeft de pensionaris L. Thyerin te Lembeke ande watermuelens ter cause van tgebreck ghecommen vpde wyelen zoo van buyten als van binnen vander groote muelene twelcke subitelick ghebetert dyende. Tien dagen later is hij daar terug om te resoluerene vp thanghen vande wyelen ende hoochde van dyen vuytter aerde om de nyeuwe crane daerof de bewaerdere vande watermuelens tpatroon begonnen hadde[21].

Op 18 september 1581 is L. Thyerin terug te Lembeke ande watermuelene stellende ordre anden tarrasback ende pylaer daer ghebrekende om tdraghen vanden camwyele en op 6 october om ouer te nemene de matserie die zy onlancx daerteuooren aldaer besteet hadden tot secourse ende bewaerynghe vanden camwyelle altyts daerteuooren in twaeter ghedrayt hebbende ende nu in een terrasen back drooghe drayende[22].

Half maart 1582 veroorzaakt een tempeest schade aan de dijken tussen Damme en Sluis. Ook de dijken en de sluis van de watermolen worden beschadigd. Op 5 april zijn de tresoriers en Jan Prumbout meestere vande spae te Lembeke ande sluuse vande watermuelen bestedende aldaer de reparatie vande dycke[23].

In 1582 komt er een nieuwe molenaar, Jan Crabbe, in dienst en komen de tresoriers te Lembeke inuentorierende ende ouerleuerende den alaem ande watermuelens deser stede competerende ende ouerziene metten nieuwen muelenare de zeylen[24]. In 1584 word de molenaar vergoed in recompense van zynen verliese byde beroouynghe van alle zyne muebles ande voornoemde muelens[25].

Dit is de laatste vermelding in de stadsrekeningen van Brugge betreffende de molens te Lembeke. In 1584 worden de molens door de terugtrekkende Calvinisten, die de streek aan Farnese moeten prijsgeven, vernield.

Noemenswaard is dat later, juist op de zelfde plaats, vanaf de 18de eeuw, de naam Verbrande Fort voorkomt, maar dat er van het fort op zichzelf geen gegevens bestaan, buiten een tekening op een kaart van 1704[26] en de vermelding bij Ferraris[27] van le Verbrant fort est encore de défense. Dit fort heeft ook geen naam. Alle forten in de streek hebben de naam van een Heilige meegekregen, dit fort niet. Zou het dan niet kunnen dat de verbrandingsresten, die nu nog terug te vinden zijn[28], er zijn van onze verbrande molens en dat de molenwal als basis heeft gediend voor het optrekken van het fort, dat naar deze verbrandingsresten werd genoemd?

In de Letteren van Rapporte van vijfentwijntigh Leenen aencommende Jo^r.Jan de La coste heere ter straeten watermale etc^a. ghehouden ende releverende vanden leenhove van Sinte Quinten in daten 1723[29] wordt de eerste hoek van het tweede leen ghenaemt den wijntwatermeulenhouck. Dit is de laatste herinnering aan onze windwatermolens.

[1] SAB, 288, Zwin, Pf. 2.

[2] Hier wil ik de heren Vandewalle, hoofdarchivaris, en Geirnaert, archivaris, van het stadsarchief van Brugge bedanken, voor hun hulp bij mijn werk in verband met deze rekeningen.

[3] Hier worden enkel de posten opgenomen in verband met de windwatermolens en de rosmolens .

[4] Dit gegeven werd mij verstrekt door de heer Albert De Keyser, voorzitter van de Heemkundige Kring Sint-Guthago.

[5] In Liber Amicorum René De Keyser, Heemkring Sint-Guthago, 1985, bl. 43-83.

[6] SAB, Civiele sententiën, Cah. 1561-65, f° 34 vo. Secrete Resolutiebouc, 1565-69, f° 21 vo.

[7] RAB, Omloper Romboutswerve 1545.

[8] SAB, 288, Zwin, Zevende rekening van Maertin Lem, f° ix.

[9] RV, 305, Rek. 1565-66, f° 61.

[10]RV, 307, Rek. 1567-68, f° 35.

[11]SBR 1570-71, f° 54 vo.

[12]SBR, 1572-73, f° 79.

[13] SAB, Secrete resolutiebouc 1569-75, f° 126.

[14]SBR 1570-71, f° 60 vo.

[15] SAB, Heraldische kaart van het Brugse Vrije, Pieter Pourbus, uitgevoerd 1561-71.

[16] Kaart van de watering Romboutswerve, in opdracht van Brugge getekend; copie van F. Horenbault van 1579, Privé-bezit.

[17] SAB, Kaart van de zuutleye van 1588.

[18] SBR, 1574-75, f° 56.

[19] SBR, 1575-76, f° 49 vo.

[20] SBR, 1578-49, f° 47 vo en 44 vo-45.

[21] SBR, 1579-80, f° 46.

[22] SBR, 1581-82, f° 31 vo.

[23] SBR, 1581-82, f° 35 - 35 vo.

[24] SBR, 1582-83, f° 34.

[25] SBR, 1583-84, f° 51 vo.

[26] Service Historique de l’Armée de Terre, Château de Vincennes, Archives du Génie, Article 14, Places étrangères, dossier Damme 1701-1803, Tablettes.

[27] Graaf de FERRARIS, Mémoires historiques, chronologiques et oeconomiques sur les 18 feuilles du N° 3 de la Carte de Cabinet des Paîs-Bas Autrichiens

[28] Bieke HILLEWAERE, Archaeologisch inventaris Vlaanderen, Band II, Oostkerke-bij-Brugge, p.606-611.

[29] In mijn bezit. De voorgangers van deze ‘Letteren van rapporte’ bevinden zich in het RAB, Oud kerkarchief, 416. Het oudste is Dis de bouc vanden cloostre sinte quintins goede …(1408). en Aanwinsten, 3759, Denombrement der Leenen van Andries de la Coste, 1622.